मुंबई: लहान मुलांमध्येही कोरोना वायरस संसर्गानंतर काही दुष्परिणाम, पोस्ट कोविड इंफेक्शन दिसून येत आहेत यापैकी एक म्हणजे मल्टी सिस्टम इंफ्लेमेटरी सिंड्रोम (एमआयएस-सी). या आजारात अनेक अवयवांवर परिणाम होत आहेत. लहान मुलांच्या हृद्य, किडनी, लिव्हर (यकृत) यावर परिणाम होत असल्याचं दिसून आले आहे. नुकतेच मुंबईतील मिरारोड येथील वोक्हार्ट हॉस्पीटल येथे 15 वर्षांच्या मुलावर मल्टीसिस्टम इन्फ्लॅमेटरी सिंड्रोमवर यशस्वीरित्या उपचार करण्यात आले, जी कोविड नंतरची एक घातक गुंतागुंत आहे. ज्यामध्ये अनेक अवयवांचा समावेश आहे. आता, रुग्णाला रुग्णालयातून डिस्चार्ज देण्यात आला असून त्याची दिनचर्या पुर्ववत सुरू झाली आहे.
विरार येथील रहिवासी असलेल्या 15 वर्षीय हर्ष चौहान या मुलाला तीव्र ताप, पोटदुखीच्या तक्रारीने स्थानिक रुग्णालयात नेण्यात आले जेथे अल्ट्रासोनोग्राफी करण्यात आली. तपासणीनुसार, रुग्णाला अॅपेन्डिसाइटिस झाला होता आणि त्याने अॅपेन्डेक्टॉमी केली होती, अपेंडिक्सची लागण झाल्यावर ती काढून टाकण्यासाठी शस्त्रक्रिया करण्यात आली होती आणि पोटातून मोठ्या प्रमाणात पू बाहेर पडला होता. दुसऱ्या पोस्ट ऑपरेटिव्ह दिवशी रुग्णाची ऑक्सीजन पातळी 40% पर्यंत घसरली जी सामान्यतः 94% इतकी असणे आवश्यक आहे. रुग्णाला श्वासोच्छ्वासात अडचणी येत असल्याने पुढील उपचारासाठी मीरारोड येथील वोक्हार्ट रुग्णालयात पाठवण्यात आले.
मिरारोड येथील वोक्हार्ट रूग्णालयातील लीड पेडियाट्रिक क्रिटिकल केअर स्पेशालिस्ट डॉ. अंकित गुप्ता म्हणाले की, रुग्णास रात्री 2:30 वाजता आपत्कालीन परिस्थितीत रुग्णालयात दाखल करण्यात आले. रुग्णाची ऑक्सीजन पातळी देखील 30% इतकी खालावलेली होती. त्याला ताबडतोब व्हेंटिलेटर सपोर्टवर ठेवण्यात आले, त्याच्या सीटी स्कॅनमध्ये सुमारे 70% फुफ्फुसाचा सहभाग दिसून आला आणि रुग्णामध्ये अक्युट रेस्पीरेटरी डिस्ट्रेस सिंड्रोम (ARDS) दिसून आला.
ओटीपोट, फुफ्फुसे आणि त्याचा रक्तदाब कमी असल्याने, बहु-प्रणालीचा सहभाग असल्याने, आम्हाला मुलांमध्ये मल्टी-सिस्टम इन्फ्लॅमेटरी सिंड्रोम (MIS-C) तसेच हे सारे कोविडशी संबंधित असल्याचा संशय आला. मल्टी-सिस्टम इन्फ्लॅमेटरी सिंड्रोम हा एक सिंड्रोम आहे ज्यामध्ये एखाद्याच्या अवयवांना आणि ऊतींना गंभीरपणे सूज येते. यामध्ये हृदय, फुफ्फुसे, मूत्रपिंड, त्वचा, मेंदू, डोळे आणि जठरांत्रीय अवयवांचा समावेश असतो. हे कोविडशी संबंधित आहे आणि अनेक मुलांना संसर्ग झाल्यानंतर किंवा त्यांना कोविड संसर्गाचा कौटुंबिक इतिहास असल्यास त्याचा त्रास होतो. या रुग्णाला कोविड संसर्गाचा कौटुंबिक इतिहास असल्याचे दिसून आले.
डॉ गुप्ता पुढे म्हणाले, “त्याच्यावर स्टिरॉइड्स आणि इंट्राव्हेनस इम्युनोग्लोब्युलिन उपचार करण्यात आले. रुग्णाची स्थिती नाटकीयरित्या सुधारली, त्याचा श्वास आणि संपृक्तता सुधारली. 4 ते 5 दिवसांनी तो व्हेंटिलेटरवर होता. त्यानंतर आठवडाभरानंतर त्याला डिस्चार्ज मिळाला.
त्याच्यावर योग्य वेळी उपचार न केल्याने काही तासांत जीव गमवावा लागला असता. आत्तापर्यंत, 2-3 मल्टी- सिस्टम इन्फ्लॅमेटरी सिंड्रोम प्रकरणांवर तिसर्या लाटेदरम्यान यशस्वी उपचार केले गेले आहेत. परंतु कोविडची प्रकरणे वाढत असताना, देशात मल्टी-सिस्टम इन्फ्लॅमेटरी सिंड्रोम प्रकरणे देखील वाढू शकतात असा संशय आहे. दीर्घकाळापर्यंत ताप येणे, डोळे लाल होणे, मानेवर सूज येणे, अंगभर पुरळ उठणे, पोटदुखी, कमी रक्तदाब, थकवा, उलट्या आणि अतिसार या लक्षणांकडे पालकांनी दुर्लक्ष करू नये. ही लक्षणे इतर विविध परिस्थितींशी ओव्हरलॅप होतात आणि त्यामुळे मल्टी-सिस्टम इन्फ्लॅमेटरी सिंड्रोमसाठी संशयाचा उच्च निर्देशांक महत्त्वाचा आहे. त्यामुळे कोविड-19 च्या इतिहासाबाबतही रुग्णाची तपासणी करावी.
अत्यंत पोटदुखी आणि तापामुळे हर्षला त्याच्या अभ्यासावर किंवा इतर कामांवर लक्ष केंद्रित करता आले नाही. त्याला आराम मिळावा म्हणून आम्ही घरगुती उपाय निवडले. पण त्याचा त्रास वाढत गेला आणि आम्ही त्याला स्थानिक रुग्णालयात नेले जिथे त्याला अॅपेन्डिसाइटिस झाल्याचे निदान झाले. त्याच्यावर शस्त्रक्रियाही झाली पण त्याच्या प्रकृतीत सुधारणा झाली नाही. त्यानंतर, त्याची ऑक्सिजन पातळी कमी होती आणि त्याला मल्टी-सिस्टम इन्फ्लॅमेटरी सिंड्रोमचे निदान झाले. सिंड्रोममुळे त्याचे अनेक अवयव प्रभावित झाल्याचे आम्हाला कळले तेव्हा आमचे जग उद्ध्वस्त झाले. माझ्या मुलावर योग्य निदान करून त्याचे प्राण वाचवल्याबद्दल आम्ही डॉक्टरांचे आभार मानतो.
रुग्ण आता पूर्णपणे बरा आहे, त्याने त्याची दिनचर्या पुन्हा सुरू केली आहे आणि तो त्याच्या अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करण्यास सक्षम आहे. मुलांमध्ये कोणत्याही असामान्य लक्षणांकडे पालकांनी दुर्लक्ष करू नये. फक्त योग्य काळजी आणि उपचार घ्या, अशी प्रतिक्रिया रुग्णाच्या वडिलांनी व्यक्त केली.
